معرفی محمد خرمشاهی

محمد خرمشاهی (۱۲۹۰، دوزج خرقان از توابع ساوه – ۲۳ فروردین ۱۳۹۶) نویسنده، روزنامه‌نگار، شاعر و طنزپرداز ایرانی بود؛ چهره‌ای که بخش مهمی از عمر طولانی خود را صرف نوشتن و ساختنِ طنز در قالب شعر و نثر کرد. او نزدیک به یک قرن در فضای مطبوعات و رسانه ایران حضور داشت و در ۲۳ فروردین ۱۳۹۶، در سن ۱۰۳ سالگی بر اثر سکته مغزی درگذشت.

خرمشاهی برای مخاطبان طنز، نامی آشناست؛ نه فقط به دلیل پرکاری، بلکه به خاطر زبان روان و نگاه خوش‌طبعی که در سال‌های مختلف، با شرایط زمانه همراه می‌شد و در عین سادگی، اثرگذاری خود را حفظ می‌کرد.

ارتباط با جناب آقای اصغر لطیفی و علاقه‌مندی به قلم

محمد خرمشاهی از دوستان و همراهانِ قدیمیِ جناب آقای اصغر لطیفی بود و رفت‌وآمد او به فروشگاه پارکر لطیفی، حدوداً از دهه ۵۰ تا دهه ۹۰ ادامه داشت. آشنایی اولیه نیز تا حدی از مسیر چند دیدار و ارتباط‌های فرهنگی در کافه نادری شکل گرفته بود، اما بخش اصلیِ رفاقت و همنشینی، در گذر زمان و به‌طور طبیعی داخل فروشگاه پررنگ شد؛ جایی که برای اهل قلم، فقط محل خرید نبود و بهانه‌ای برای گفت‌وگو، دیدار و هم‌صحبتی به شمار می‌آمد.

ریشه این ارتباط، علاقه شخصی خرمشاهی به لوازم‌التحریر، قلم و خودنویس بود. او به نوشتن وابسته بود و طبیعی است که به ابزار نوشتن هم نگاه جدی داشته باشد. از او حدود ۱۵ بیت شعر به یادگار مانده که برای «پارکر لطیفی» و جناب آقای اصغر لطیفی سروده است و در فضای فروشگاه نگهداری می‌شود. یکی از بیت‌های به‌جامانده چنین است:

**قلم زیاد به هرجا ولیک در خوبی

قلم‌سرای لطیفی یک است در تهران**

نقطه به‌یادماندنی این دوستی، هدیه‌ای است که در جشن ۱۰۰ سالگی محمد خرمشاهی (سال ۱۳۹۰) از دستان جناب آقای اصغر لطیفی به او تقدیم شد: خودنویس سناتور پرزیدنت ساخت آلمان با بدنه رزین مشکی، گیره طلایی .

فعالیت مطبوعاتی، کارنامه طنز و آثار

خرمشاهی از جمله طنزپردازانی بود که کار خود را محدود به یک رسانه یا یک دوره نکرد. او بنا بر گزارش‌ها، حدود ۷۰ سال با نشریات طنز و فکاهی همکاری داشت و نامش در کنار مجلاتی چون توفیق، خورجین، گل‌آقا و ملون دیده می‌شود؛ همکاری‌هایی که نشان می‌دهد او در چند نسلِ مطبوعاتی حضور داشته و توانسته خود را با تغییر ذائقه مخاطب و فضای اجتماعی هر دوره هماهنگ کند.

از اواخر دهه ۷۰ به روزنامه کیهان پیوست و ستون شعر طنز روزانه‌ای را شکل داد که بنا بر روایت موجود، تا اواسط دهه ۸۰ بدون وقفه منتشر می‌شد. هرچند نام دقیق این ستون در اطلاعات فعلی مشخص نیست، همین استمرار چندساله نشان‌دهنده نظم کاری، آمادگی ذهنی و تسلط او بر زبان طنز روزمره است؛ کاری که هم نیازمند پیگیری مداوم خبر و جامعه است و هم توانایی تبدیل مشاهده‌های روزانه به متن قابل‌خواندن و خوش‌ریتم.

در کنار مطبوعات، محمد خرمشاهی سال‌ها از نویسندگان ثابت برنامه معروف رادیویی «صبح جمعه با شما» نیز بود؛ برنامه‌ای که برای چند دهه، بخشی از خاطره جمعی شنوندگان ایرانی محسوب می‌شد و طنز آن، بر پایه ارتباط نزدیک با مردم و زندگی روزمره شکل می‌گرفت. حضور خرمشاهی در چنین برنامه‌ای، نشان می‌دهد طنز او قابلیت اجرا و شنیده‌شدن هم داشته و فقط محدود به صفحه کاغذ نبوده است.

بعضی از بیت‌ها و قطعات طنز او در ذهن مخاطبان ماندگار شد. از نمونه‌های معروف، این بیت است:

«زِ حق توفیق خدمت خواستم، دل گفت پنهانی – چه توفیقی از این بهتر که خلقی را بخندانی»

این نوع نگاه، امضای طنز خرمشاهی است: طنزی که هدفش در نهایت، رساندن شادی و سبک کردن سنگینی روزگار است.

یکی دیگر از ویژگی‌های خاص کارنامه او، استفاده گسترده از نام‌های مستعار است؛ گفته می‌شود او در طول سال‌های فعالیت خود با حدود ۹۰ نام مستعار—از جمله درویش، میلاد و گل‌مولا—در قالب‌های مختلف نظم و نثر نوشته است. این شیوه در سنت مطبوعات طنز ایران سابقه دارد و معمولاً به نویسنده امکان می‌داد با لحن‌ها و شخصیت‌های مختلف بنویسد و همزمان در چند صفحه و چند قالب حضور داشته باشد.

از آثار منتشرشده او، از «دیوان خرم» و کتاب «دنیای شادی‌ها» یاد شده است. درباره فهرست کامل آثار و چاپ‌های مختلف، اطلاعات دقیق‌تری در متن فعلی موجود نیست؛ بنابراین اگر در آینده جلد کتاب‌ها، شناسنامه نشر یا معرفی‌نامه‌های کتابخانه‌ای در دسترس قرار بگیرد، می‌توان این بخش را دقیق‌تر و مستندتر تکمیل کرد.